سلام به شما شنوندهها و همراهان عزیز مانیمکس؛ سالهاست اولین انتخاب شما برای خدمات ارزی بین استرالیا و ایران هستیم.
امروز میخواهیم درباره موضوعی صحبت کنیم که احتمالاً برای بسیاری از ایرانیانی که در استرالیا زندگی میکنند، آشناست؛ تصمیم برای سرمایهگذاری خارج از ایران.
شاید شما هم در اطرافتان افرادی را بشناسید که در استرالیا زندگی و کار میکنند، اما بخشی از درآمد و پساندازشان را در ایران سرمایهگذاری میکنند. بعضیها در استرالیا ملک میخرند، بعضی در ایران دارایی دارند و بعضی ترجیح میدهند سرمایهشان را در کشورهایی مثل امارات، ترکیه یا سایر بازارهای بینالمللی نگهداری کنند.
اما یک سؤال مهم وجود دارد:
وقتی یک ایرانی در خارج از کشور سرمایهگذاری میکند، آیا در واقع ارز از ایران خارج شده است؟ آیا این اتفاق به اقتصاد ایران آسیب میزند؟ و اساساً تفاوت سرمایهگذاری در خارج با خروج سرمایه و فرار سرمایه چیست؟
برای پاسخ به این سؤالها، ابتدا باید ببینیم چرا افراد تصمیم میگیرند سرمایهشان را در کشورهای مختلف نگهداری یا سرمایهگذاری کنند.
معمولاً عواملی مثل امنیت سرمایه، بازده مورد انتظار، ثبات اقتصادی، نقدشوندگی دارایی و امکان برنامهریزی برای آینده در این تصمیم نقش دارند. البته افراد مختلف، بسته به شرایط و اهدافشان، ممکن است اولویتهای متفاوتی داشته باشند.
چرا سرمایه از یک کشور خارج و وارد کشور دیگری میشود؟
تصور کنید فردی در استرالیا زندگی میکند و میخواهد برای آینده خود سرمایهگذاری کند. او ممکن است میان خرید ملک در استرالیا، سرمایهگذاری در ایران یا خرید دارایی در کشور دیگری تصمیم بگیرد.
برای انتخاب، فقط قیمت ملک یا میزان سود احتمالی را بررسی نمیکند. تورم، ثبات ارزش پول، امنیت مالکیت، قوانین مالیاتی، امکان فروش دارایی و شرایط اقتصادی آینده هم در تصمیم او تأثیر دارند.
برای مثال، ممکن است خرید یک ملک در کشوری بازده اجارهای بالاتری داشته باشد، اما ریسک کاهش ارزش پول آن کشور نیز بیشتر باشد. در مقابل، بازاری ممکن است بازده اسمی کمتری داشته باشد، اما از ثبات اقتصادی و حقوقی بیشتری برخوردار باشد.
در واقع، سرمایهگذار تلاش میکند میان بازده مورد انتظار، میزان ریسک و امنیت دارایی خود تعادل برقرار کند.
این موضوع فقط مختص ایرانیها نیست. در اقتصاد جهانی، سرمایهگذاری در کشورهای دیگر یکی از روشهای معمول تنوعبخشی به داراییها و مدیریت ریسک است.
طبق گزارش سرمایهگذاری جهانی ۲۰۲۶ سازمان ملل متحد، سرمایهگذاری مستقیم خارجی در جهان در سال ۲۰۲۵ با رشد ۶ درصدی به حدود یک تریلیون و ۶۰۰ میلیارد دلار رسید. با این حال، این سرمایهگذاریها به شکل یکسان میان کشورها توزیع نشدهاند. ورود سرمایه به اقتصادهای توسعهیافته ۱۱ درصد افزایش داشته، در حالی که رشد آن در اقتصادهای درحالتوسعه فقط ۲ درصد بوده است.
البته سرمایهگذاری مستقیم خارجی، تعریف اقتصادی مشخصی دارد و با همه انواع خرید دارایی یا انتقال پسانداز شخصی به خارج یکسان نیست. اما این آمار نشان میدهد که سرمایهگذاری فرامرزی چه جایگاه مهمی در اقتصاد جهانی دارد.
اما سؤال اصلی ما: آیا سرمایهگذاری ایرانیها در خارج، به معنای خروج ارز از ایران است؟
برای پاسخ، اول باید تفاوت چند مفهوم را بدانیم.
خروج ارز، خروج سرمایه و سرمایهگذاری خارجی الزاماً یک مفهوم نیستند.
خروج ارز معمولاً به جابهجایی منابع ارزی به خارج از کشور اشاره دارد. خروج سرمایه به انتقال یا سرمایهگذاری منابع مالی در خارج از یک اقتصاد مربوط میشود. اما فرار سرمایه معمولاً زمانی مطرح میشود که صاحبان سرمایه، به دلیل نگرانی از شرایط اقتصادی، سیاسی یا سایر ریسکها، داراییهای خود را به خارج منتقل میکنند.
بنابراین، هر سرمایهگذاری خارجی را نمیتوان فرار سرمایه نامید.
حالا اجازه بدهید با چند مثال موضوع را روشنتر کنیم.
فرض کنید یک ایرانی چند سال است در استرالیا زندگی میکند، در این کشور کار میکند و درآمدش را به دلار استرالیا دریافت میکند. او تصمیم میگیرد از پسانداز خودش یک ملک در استرالیا بخرد.
آیا این سرمایه از ایران خارج شده است؟
خیر. این پول در اقتصاد استرالیا به دست آمده و در همان اقتصاد سرمایهگذاری شده است.
حالا فرض کنید همین فرد تصمیم بگیرد با درآمدی که در استرالیا به دست آورده، برای خانوادهاش در ایران ملک بخرد یا در یک کسبوکار ایرانی سرمایهگذاری کند.
در این حالت، با یک سرمایهگذاری فرامرزی از استرالیا به ایران روبهرو هستیم که بسته به ماهیت معامله، میتواند باعث ورود منابع مالی به اقتصاد ایران شود.
اما سناریوی سوم را در نظر بگیریم.
فردی در ایران زندگی میکند و در این کشور دارایی و پسانداز دارد. تصمیم میگیرد بخشی از دارایی خود را نقد کند، منابع مالی را به خارج منتقل کند و در استرالیا ملک بخرد یا در بازارهای مالی این کشور سرمایهگذاری کند.
در این مثال، با خروج منابع مالی از اقتصاد ایران و سرمایهگذاری در خارج از کشور روبهرو هستیم.
البته اگر فردی مقیم استرالیا باشد و از قبل در ایران دارایی داشته باشد، انتقال پول حاصل از فروش آن دارایی به حساب شخصی خودش، ممکن است از نظر اقتصادی و آماری ماهیت متفاوتی داشته باشد.
بنابراین، صرف اینکه یک ایرانی در خارج از کشور سرمایهگذاری میکند، به معنای خروج سرمایه از ایران نیست.
برای بررسی دقیقتر باید ببینیم فرد از نظر اقتصادی مقیم کدام کشور است، منابع مالی چگونه تأمین شدهاند و ماهیت معامله چیست.
در حسابهای بینالمللی، محل اقامت اقتصادی طرفهای معامله و نوع جریان مالی اهمیت دارند، نه صرفاً ملیت آنها.
این همان تمایزی است که در استانداردهای صندوق بینالمللی پول برای ثبت تراکنشهای بینالمللی مورد توجه قرار میگیرد.
حالا آیا خروج سرمایه از ایران به اقتصاد کشور آسیب میزند؟
برای پاسخ باید میان سرمایهگذاری خارجی بهعنوان یک تصمیم اقتصادی طبیعی و خروج گسترده و مستمر سرمایه از اقتصادی که خودش به منابع مالی نیاز دارد، تفاوت قائل شویم.
خروج سرمایه در همه شرایط الزاماً اتفاق بدی نیست. حتی اقتصادهای قدرتمند جهان بخش قابل توجهی از داراییهای خود را در کشورهای دیگر سرمایهگذاری میکنند.
استرالیا نمونه خوبی برای درک این موضوع است.
طبق توضیحات بانک مرکزی استرالیا، از سال ۲۰۱۹ این کشور در برخی دورهها با خروج خالص سرمایه مواجه بوده است؛ یعنی سرمایهگذاری استرالیاییها در خارج از کشور از سرمایهگذاری خارجیها در استرالیا بیشتر بوده است. بخش مهمی از این جریان به سرمایهگذاری صندوقهای استرالیایی در داراییهای خارجی، از جمله سهام بینالمللی، مربوط میشود.
این اتفاق بهخودیخود به معنای بحران اقتصادی در استرالیا نیست. سرمایهگذاری بینالمللی میتواند بخشی از یک راهبرد طبیعی برای تنوعبخشی به داراییها باشد.
اما شرایط اقتصادی ایران متفاوت است.
بر اساس برآورد بانک جهانی، اقتصاد ایران در سال مالی ۲۰۲۵ تا ۲۰۲۶ با انقباض حدود ۲٫۷ درصدی مواجه بوده است. تورم بالا، کاهش سرمایهگذاری و نااطمینانی اقتصادی نیز از چالشهای مهم این اقتصاد به شمار میروند.
در چنین شرایطی، خروج گسترده و مستمر سرمایه میتواند مشکلات اقتصادی موجود را تشدید کند.
چرا؟
چون بخشی از منابعی که از اقتصاد خارج میشوند، ممکن بود در صورت وجود شرایط مناسب، برای توسعه کسبوکارها، خرید تجهیزات، افزایش ظرفیت تولید یا ایجاد فرصتهای شغلی به کار گرفته شوند.
از طرف دیگر، اگر تقاضا برای تبدیل داراییهای ریالی به ارز افزایش پیدا کند و منابع ارزی کافی برای پاسخگویی به آن وجود نداشته باشد، ممکن است فشار بیشتری بر بازار ارز وارد شود.
اما اینجا یک سؤال مهمتر هم وجود دارد:
آیا خروج سرمایه باعث مشکلات اقتصادی میشود، یا مشکلات اقتصادی باعث خروج سرمایه میشوند؟
واقعیت این است که این رابطه میتواند دوطرفه باشد.
نااطمینانی اقتصادی، کاهش ارزش پول و نبود فرصتهای مناسب سرمایهگذاری ممکن است صاحبان سرمایه را به انتقال داراییهایشان به کشورهای دیگر تشویق کند.
از طرف دیگر، خروج گسترده سرمایه نیز میتواند توان سرمایهگذاری داخلی را کاهش دهد و برخی مشکلات اقتصادی را تشدید کند.
بنابراین، نمیتوان تمام مشکلات را به خروج سرمایه نسبت داد؛ همانطور که نمیتوان پیامدهای خروج گسترده سرمایه را نادیده گرفت.
مسئله مهم این است که چرا یک اقتصاد نمیتواند به اندازه کافی سرمایه داخلی خود را حفظ کند و سرمایه جدید جذب کند.
در واقع، برای کاهش خروج سرمایه، فقط محدود کردن انتقال پول کافی نیست؛ باید شرایطی ایجاد شود که سرمایهگذاری در داخل کشور نیز برای صاحبان سرمایه انتخابی منطقی و قابل اعتماد باشد.
اما این موضوع چه ارتباطی با حوالههای مالی بین ایران و استرالیا دارد؟
اینجا دقیقاً به نقطهای میرسیم که موضوع امروز برای مخاطبان مانیمکس اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ما ایرانیانی که در استرالیا زندگی میکنیم، فقط در یک کشور زندگی اقتصادی نداریم. بسیاری از ما همچنان با خانواده، داراییها و تعهدات مالی در ایران ارتباط داریم.
فرض کنید فردی در ملبورن زندگی میکند و ماهانه ۵۰۰ دلار استرالیا برای پدر و مادرش در ایران میفرستد تا بخشی از هزینههای زندگی یا درمان آنها تأمین شود.
این پول از درآمدی تأمین شده که در استرالیا به دست آمده و به ایران منتقل میشود.
حالا فرد دیگری را تصور کنید که در ایران زندگی میکند و برای پرداخت بخشی از هزینههای یک سرمایهگذاری یا تعهد مالی خود در استرالیا، نیاز به انتقال پول دارد.
در هر دو حالت، پول میان دو کشور جابهجا میشود، اما از نظر اقتصادی، این دو انتقال یکسان نیستند.
در حالت اول، پول برای کمک به هزینههای زندگی خانواده ارسال شده و معمولاً ماهیت یک انتقال شخصی دارد.
در حالت دوم، ممکن است پول برای خرید دارایی، سرمایهگذاری یا انجام یک تعهد مالی مورد استفاده قرار بگیرد.
بنابراین، همه انتقالهای مالی بین ایران و استرالیا را نمیتوان با یک عنوان و یک اثر اقتصادی توضیح داد.
حوالهای که برای حمایت از خانواده ارسال میشود، با انتقال سرمایه برای خرید ملک یا سرمایهگذاری تفاوت دارد.
حتی اگر فردی پول را به حساب شخصی خودش در کشور دیگری منتقل کند، هدف و ماهیت اقتصادی آن باید جداگانه بررسی شود.
این تفاوتها فقط از نظر اقتصادی مهم نیستند؛ در خدمات انتقال پول هم اهمیت دارند.
شرکتهای ارائهدهنده خدمات حواله باید بر اساس الزامات قانونی مربوط، شناخت مناسبی از مشتریان و طرفهای مرتبط داشته باشند و منشأ وجوه، هدف انتقال و ریسکهای احتمالی پولشویی و تحریمهای مالی را بررسی کنند.
برای مثال، اینکه پول از چه حسابی ارسال شده، لزوماً نشان نمیدهد منشأ واقعی آن چیست. ممکن است منابع حاصل از حقوق، فروش ملک، فعالیت تجاری، ارث یا سایر داراییهای فرد باشد.
همچنین انتقال سرمایه از یک کشور به کشور دیگر، بهخودیخود به معنای انجام فعالیت غیرقانونی نیست. اما قانونی بودن هر انتقال باید با توجه به شرایط آن و مقررات قابل اعمال بررسی شود.
در همین زمینه، اداره تحریمهای استرالیا در وزارت امور خارجه این کشور، در اطلاعیه مارس ۲۰۲۶ درباره ریسکهای تحریمی وجوه ورودی مرتبط با ایران، به اهمیت بررسی منشأ وجوه، طرفهای درگیر و ارتباط احتمالی تراکنشها با اشخاص یا فعالیتهای مشمول تحریم اشاره کرده است.
این موضوع نشان میدهد که در انتقالهای مالی بینالمللی، صرف انجام انتقال کافی نیست؛ شفافیت و قابل توضیح بودن منشأ، مسیر و هدف پول هم اهمیت دارد.
یک نکته مهم دیگر هم وجود دارد: آیا ایرانیان خارج از کشور فقط میتوانند سرمایه را از ایران خارج کنند؟
قطعاً خیر.
همین جامعه ایرانیان خارج از کشور میتواند یکی از ظرفیتهای مهم تأمین مالی و توسعه اقتصادی ایران باشد.
مهاجران میتوانند علاوه بر ارسال پول برای خانواده، در صورت فراهم بودن شرایط مناسب و رعایت مقررات مربوط، در کسبوکارهای داخل ایران سرمایهگذاری کنند، دانش و تجربه خود را منتقل کنند و حتی ارتباطات تجاری میان دو کشور ایجاد کنند.
اما برای اینکه چنین سرمایهگذاریهایی شکل بگیرد، وجود امنیت اقتصادی، ثبات مقررات، امکان فعالیت شفاف و اعتماد سرمایهگذار ضروری است.
سرمایهگذار باید بتواند درباره حفظ ارزش دارایی، بازده احتمالی، نقدشوندگی و امکان دسترسی به منابع خود ارزیابی قابل اتکایی داشته باشد.
در واقع، سرمایهگذاری فقط به میزان سود وابسته نیست؛ میزان اطمینان به آینده هم در آن نقش مهمی دارد.
و اما جمعبندی بحث امروز:
سرمایهگذاری ایرانیان در خارج از کشور را نمیتوان بهطور کلی خروج سرمایه از ایران دانست.
برای بررسی این موضوع، باید ببینیم فرد از نظر اقتصادی مقیم کدام کشور است، منابع مالی چگونه تأمین شدهاند، ماهیت معامله چیست و منابع مالی میان چه اقتصادهایی جابهجا میشوند.
همچنین خروج سرمایه همیشه یک اتفاق منفی نیست. اما وقتی سرمایه به شکل گسترده و مستمر از اقتصادی خارج میشود که خودش با کمبود سرمایهگذاری مواجه است، باید به دلایل و پیامدهای آن توجه کرد.
شاید مهمترین سؤال این نباشد که چرا مردم سرمایهشان را از یک کشور خارج میکنند، بلکه این باشد که چرا ترجیح میدهند سرمایهشان را در کشور دیگری نگهداری کنند.
از طرف دیگر، حوالههای مالی میان ایران و استرالیا نشان میدهند که ارتباط اقتصادی ایرانیان دو کشور فراتر از مرزهای جغرافیایی ادامه دارد.
یک ایرانی در استرالیا ممکن است برای خانوادهاش در ایران پول بفرستد؛ فرد دیگری ممکن است برای سرمایهگذاری یا انجام تعهد مالی، منابعی را میان دو کشور منتقل کند.
در تمام این موارد، جهت حرکت پول، ماهیت معامله و هدف انتقال اهمیت دارند.
و شاید مهمترین پیام این اپیزود همین باشد:
در اقتصاد جهانی، پول فقط به دنبال سود بیشتر نیست؛ امنیت، ثبات و امکان برنامهریزی برای آینده هم اهمیت دارند. کشوری که میخواهد سرمایه را در داخل خود حفظ کند و سرمایه جدید جذب کند، باید بتواند این اطمینان را برای صاحبان سرمایه فراهم کند.
ممنون که این هفته هم همراه پادکست هفتگی مانیمکس بودید.
برای اطلاع از آخرین نرخهای ارز، اخبار اقتصادی و مطالب مرتبط با خدمات مالی و ارزی، کانال مانیمکس را دنبال کنید.
تا هفته آینده، برای شما آرزوی هفتهای موفق، آرام و پرانرژی داریم.
خدانگهدار.


