سلام به شما شنونده‌ها و همراهان عزیز مانیمکس؛ سالهاست اولین انتخاب شما برای خدمات ارزی بین استرالیا و ایران هستیم.
امروز یکشنبه پنجم مهر ۱۴۰۵، برابر با بیست‌وهفتم سپتامبر ۲۰۲۶، با یک اپیزود دیگه از پادکست هفتگی مانیمکس در خدمت شما هستیم.
در قسمت‌های قبلی درباره عواملی مثل تورم، نقدینگی، کسری بودجه، تحریم‌ها، درآمدهای ارزی، سیاست‌های فدرال رزرو و ریسک‌های ژئوپلیتیک صحبت کردیم.
اما این هفته می‌خوایم همه این عوامل رو کنار هم بذاریم و یک سؤال مهم‌تر رو بررسی کنیم؛
دلار در کوتاه‌مدت و میان‌مدت چه مسیری می‌تونه داشته باشه؟
و مهم‌تر از اون، اتفاقاتی که در هفته‌ها و ماه‌های آینده در آمریکا و اسرائیل رخ می‌دن، چطور می‌تونن روی بازار ارز ایران و در نهایت روی حواله‌های بین استرالیا و ایران اثر بذارن؟
البته از همین ابتدا یک نکته مهم رو بگیم.
وقتی درباره پیش‌بینی دلار صحبت می‌کنیم، منظورمون اعلام یک عدد قطعی برای آینده نیست.
بازار ارز ایران بازاریه که هم‌زمان از عوامل اقتصادی داخلی، سیاست‌های ارزی، تحریم‌ها، جریان ورود و خروج ارز، شرایط بازار جهانی و البته انتظارات سیاسی تأثیر می‌گیره.
بنابراین به جای اینکه بگیم دلار حتماً به فلان عدد می‌رسه، می‌خوایم ببینیم چه عواملی می‌تونن مسیر دلار رو تغییر بدن و چه سناریوهایی برای ماه‌های آینده قابل تصور هستند.
ابتدا باید دید نقطه شروع کجاست؟
برای تحلیل آینده، باید اول بدونیم از چه نقطه‌ای حرکت می‌کنیم. دلار در بازار آزاد ایران در هفته‌های اخیر وارد محدوده‌های بسیار بالایی شده و ریال تحت فشار قرار گرفته.
در اوایل سپتامبر، گزارش‌های بازار از عبور دلار آزاد از محدوده ۲۲۰ هزار تومان خبر می‌دادند و هم‌زمان گزارش‌های بین‌المللی از تورم بسیار بالا در اقتصاد ایران و فشار شدید تحریم‌ها بر دسترسی کشور به ارز خبر می‌دادند.
اگر بخوایم بازار ارز ایران رو حرفه‌ای‌تر نگاه کنیم، حداقل باید پنج موتور اصلی رو هم‌زمان زیر نظر داشته باشیم: تورم و نقدینگی داخلی، درآمد و عرضه ارز، تحریم و دسترسی به منابع خارجی، شرایط دلار در بازار جهانی، و ریسک سیاسی و ژئوپلیتیک.
و اتفاقاً انتخابات آمریکا و اسرائیل از همین مسیر وارد تحلیل ما می‌شن.
انتخابات آمریکا؛ چرا برای دلار ایران مهمه؟
انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر ۲۰۲۶ برگزار می‌شه. در این انتخابات، همه ۴۳۵ کرسی مجلس نمایندگان و حدود یک‌سوم کرسی‌های سنا در معرض انتخاب قرار می‌گیرند. این انتخابات، انتخابات ریاست‌جمهوری نیست؛ بلکه ترکیب کنگره را برای دوره بعد مشخص می‌کند.
برای بازار ایران، مسئله اصلی خود انتخابات نیست؛ سؤال اینه که نتیجه انتخابات چه تغییری در فضای سیاست‌گذاری آمریکا ایجاد می‌کنه.
ترکیب کنگره می‌تونه روی بودجه، قوانین و فضای سیاسی حاکم بر دولت آمریکا اثر بذاره، اما برای بازار ارز ایران، یک کانال مهم‌تر هم وجود داره: سیاست آمریکا در قبال ایران و تحریم‌ها.
اگر بازار احساس کنه بعد از انتخابات فشار تحریمی بیشتر می‌شه یا دسترسی ایران به درآمدهای ارزی و کانال‌های مالی دشوارتر خواهد شد، همین انتظار می‌تونه قبل از تغییر واقعی در عرضه ارز، تقاضا برای ارز رو بالا ببره.
از طرف دیگه، اگر سیگنال‌هایی از کاهش تنش، مذاکره یا افزایش دسترسی ایران به منابع ارزی ایجاد بشه، همین کانال می‌تونه در جهت مخالف حرکت کنه.
پس بازار معمولاً منتظر نمی‌مونه تا یک سیاست واقعاً اجرا بشه؛ بخشی از آینده‌ای رو که انتظار داره، از قبل در قیمت‌ها منعکس می‌کنه.
انتخابات اسرائیل؛ یک متغیر مستقیم اقتصادی نیست
حالا برسیم به انتخابات اسرائیل.
انتخابات کنست برای ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ تعیین شده و ساختار انتخابات اسرائیل پارلمانیه؛ نتیجه انتخابات روی ترکیب کنست و در نهایت تشکیل دولت اثر می‌ذاره.
اما چرا این انتخابات برای بازار ارز ایران مهمه؟
نه به خاطر اقتصاد اسرائیل به‌تنهایی؛ بلکه بیشتر به خاطر ریسک ژئوپلیتیک منطقه.
هر اتفاقی که احتمال افزایش یا کاهش تنش در منطقه رو تغییر بده، می‌تونه روی انتظارات ارزی اثر بذاره.
حتی خود بازار اسرائیل هم نسبت به نتیجه انتخابات حساسه. یک گزارش JPMorgan که رویترز در ماه اوت منتشر کرد، نشون می‌داد تحلیلگران این بانک انتظار داشتند انتخابات بتونه باعث نوسان قابل‌توجه شِکِل بشه؛ البته این برآورد مربوط به بازار اسرائیل بود و نباید مستقیماً به دلار ایران تعمیم داده بشه.
بنابراین نباید یک رابطه ساده بین انتخابات اسرائیل و قیمت دلار ایران در نظر بگیریم.
نتیجه انتخابات می‌تونه روی ترکیب دولت آینده و سیاست‌های امنیتی و خارجی اثر بذاره؛ این سیاست‌ها می‌تونن سطح ریسک منطقه‌ای رو تغییر بدن؛ ریسک منطقه‌ای هم می‌تونه روی قیمت نفت و رفتار بازارهای جهانی اثر بذاره و در نهایت وارد انتظارات بازار ارز ایران بشه.
بنابراین انتخابات اسرائیل برای ما بیشتر یک محرک ریسک محسوب می‌شه تا یک عامل مستقل برای تعیین قیمت دلار.
اما یک عامل حتی مهم‌تر از انتخابات وجود داره؛ فدرال رزرو.
قبل از اینکه بریم سراغ سناریوهای آینده، باید اتفاق مهم هفته گذشته رو هم وارد تحلیل کنیم.
فدرال رزرو آمریکا در ۱۶ سپتامبر نرخ بهره رو ۲۵ واحد پایه افزایش داد و نرخ Federal Funds رو به محدوده ۳.۷۵ تا ۴ درصد رسوند. این اولین افزایش نرخ بهره فدرال رزرو از سال ۲۰۲۳ بود و فدرال رزرو اعلام کرد که تورم همچنان بالاتر از هدف دو درصدی قرار داره.
بعد از تصمیم اخیر فدرال رزرو هم دلار آمریکا تقویت شد و افزایش بازده اوراق خزانه آمریکا روی بازار ارز اثر گذاشت. رویترز همچنین گزارش داده که بخشی از اعضای فدرال رزرو همچنان انتظار حداقل یک افزایش دیگر نرخ بهره تا پایان سال رو دارند.
چرا برای حواله استرالیا فقط دلار تهران کافی نیست؟
این موضوع برای MoneyMex اهمیت خاصی داره، چون بخش مهمی از حواله‌های ما از استرالیا به ایرانه و بنابراین دلار استرالیا هم وارد این معادله می‌شه.
فرض کنیم شما در استرالیا زندگی می‌کنید و می‌خواید مثلاً ۱۰ هزار دلار استرالیا به ایران منتقل کنید. شما دلار استرالیا دارید، نه دلار آمریکا.
پس برای فهمیدن نرخ نهایی حواله، باید هم‌زمان وضعیت دلار آمریکا در برابر ریال و دلار استرالیا در برابر دلار آمریکا رو ببینیم.
اگر دلار آمریکا در بازار جهانی قوی‌تر بشه، ممکنه AUD در برابر USD تحت فشار قرار بگیره. از طرف دیگه اگر ریال هم در برابر دلار آمریکا ضعیف بشه، نرخ دلار در ایران بالا می‌ره.
ترکیب این دو حرکت مشخص می‌کنه که در نهایت نرخ AUD در برابر ریال چه تغییری می‌کنه.
به همین دلیل ممکنه یک روز دلار آمریکا در برابر ریال بالا بره، اما نرخ حواله استرالیا به ایران دقیقاً به همان نسبت تغییر نکنه؛ چون AUD هم‌زمان در برابر USD حرکت کرده.
دلار استرالیا هم در هفته‌های اخیر مسیر پرنوسانی داشته. رویترز گزارش داده که AUD از اواخر ژوئن تا اوایل سپتامبر حدود پنج درصد در برابر دلار آمریکا رشد کرده بود، اما در نیمه سپتامبر تحت فشار تقویت دلار آمریکا، افزایش بازده اوراق خزانه آمریکا و افزایش ریسک‌گریزی بازار قرار گرفت.
از طرف دیگه، بانک مرکزی استرالیا هم در آخرین تصمیم خودش نرخ بهره رو بدون تغییر نگه داشت.
بنابراین AUD خودش یک متغیر مستقل در این تحلیله. اگر RBA نرخ‌های بهره رو برای مدت بیشتری بالا نگه داره، می‌تونه از AUD حمایت کنه؛ اما اگر دلار آمریکا به دلیل سیاست پولی فدرال رزرو قوی باقی بمونه، می‌تونه در جهت مخالف AUD حرکت کنه.
به همین دلیل برای حواله‌های استرالیا به ایران، نگاه کردن فقط به قیمت دلار آمریکا در تهران تصویر کاملی به ما نمی‌ده.
حالا سه سناریو رو بررسی کنیم
سناریوی اول؛ کاهش تنش و بهبود دسترسی ارزی
فرض کنیم در ماه‌های آینده بخشی از تنش‌های سیاسی کاهش پیدا کنه و بازار به سمت احتمال مذاکره یا کاهش فشار اقتصادی حرکت کنه.
اگر این اتفاق باعث بهبود انتظارات درباره درآمدهای ارزی، صادرات نفت یا دسترسی ایران به منابع خارجی بشه، عرضه ارز می‌تونه بهتر بشه و بخشی از تقاضای احتیاطی برای دلار کاهش پیدا کنه.
در چنین شرایطی، فشار روی ریال می‌تونه کمتر بشه و حتی ممکنه دلار برای مدتی وارد فاز اصلاح یا ثبات بشه.
اما حتی در این سناریو هم تورم داخلی بالاست؛ بنابراین کاهش ریسک سیاسی به معنی تغییر یک‌شبه عوامل بنیادی اقتصاد ایران نیست.
سناریوی دوم؛ ادامه وضعیت فعلی
سناریوی دوم اینه که نه یک توافق بزرگ اتفاق بیفته و نه یک شوک جدید و بسیار شدید ایجاد بشه.
یعنی تورم بالا باقی بمونه، محدودیت‌های ارزی ادامه پیدا کنه، تحریم‌ها برقرار باشند و بازار همچنان اخبار آمریکا، اسرائیل و تحولات منطقه‌ای رو دنبال کنه.
در این حالت، چیزی که بیشتر از همه می‌تونه اهمیت داشته باشه، نوسان و کشف قیمت خواهد بود.
ممکنه بازار برای مدتی در یک محدوده حرکت کنه، اما هر خبر جدید باعث بشه این محدوده تغییر کنه.
سناریوی سوم؛ تشدید ریسک سیاسی و اقتصادی
حالا فرض کنیم فشار تحریمی افزایش پیدا کنه، دسترسی ایران به ارز دشوارتر بشه یا ریسک درگیری منطقه‌ای بالا بره.
در این شرایط ممکنه اعتماد به ریال کاهش پیدا کنه، تقاضای احتیاطی برای ارز افزایش پیدا کنه، عرضه ارز تحت فشار قرار بگیره و انتظارات تورمی بالاتر بره.
این مجموعه عوامل می‌تونه فشار بیشتری روی بازار ارز ایجاد کنه و باعث بشه دلار با سرعت و نوسان بیشتری حرکت کنه.
اما حتی در این سناریو هم افزایش دلار لزوماً خطی و بدون توقف نیست؛ سیاست‌های بانک مرکزی، عرضه ارز، تغییر تقاضا و اخبار بعدی می‌تونن مسیر بازار رو تغییر بدن.
پس حتی در یک سناریوی پرریسک هم اعلام یک عدد قطعی برای دلار منطقی نیست.
حالا کوتاه‌مدت و میان‌مدت رو از هم جدا کنیم
اگر کوتاه‌مدت، یعنی هفته‌های پیش رو رو در نظر بگیریم، مهم‌ترین ویژگی بازار می‌تونه نوسان بالا باشه.
بازار هم‌زمان تحت تأثیر تصمیم جدید فدرال رزرو، وضعیت دلار جهانی، شرایط اقتصادی ایران، تحولات منطقه‌ای و انتظارات مربوط به انتخابات آینده قرار داره.
اما در میان‌مدت، یعنی نزدیک شدن به انتخابات آمریکا و اسرائیل و بعد از مشخص شدن نتایج، اهمیت مسیر سیاست‌گذاری بیشتر می‌شه.
در آمریکا باید ببینیم ترکیب جدید کنگره چه خواهد بود و آیا این تغییر تأثیر قابل‌توجهی روی سیاست‌های اقتصادی و خارجی آمریکا خواهد گذاشت یا نه.
در اسرائیل هم بازار بیشتر از خود نتیجه انتخابات، به این توجه خواهد کرد که دولت آینده چه سیاستی در قبال مسائل امنیتی و منطقه‌ای دنبال می‌کنه.
یک نکته مهم؛ انتخابات به تنهایی قیمت دلار رو تعیین نمی‌کنند
گاهی در بازار می‌شنویم:
«انتخابات آمریکا نزدیکه، پس دلار حتماً بالا می‌ره.»
یا برعکس:
«اگر فلان اتفاق در اسرائیل بیفته، دلار حتماً پایین میاد.»
اما این نوع تحلیل بیش از حد ساده‌سازی شده.
انتخابات یک محرک هستند، نه یک فرمول قیمت‌گذاری.
برای اینکه یک انتخابات واقعاً روی دلار در ایران اثر قابل‌توجه بذاره، باید ببینیم نتیجه اون انتخابات چه تغییری در سیاست‌های واقعی ایجاد می‌کنه.
مثلاً اگر نتیجه انتخابات آمریکا باعث تغییر در سیاست تحریم‌ها بشه، این تغییر می‌تونه روی درآمدهای ارزی و دسترسی ایران به منابع خارجی و بعد روی عرضه و تقاضای ارز اثر بذاره.
یا اگر تحولات انتخاباتی در اسرائیل باعث افزایش یا کاهش ریسک منطقه‌ای بشه، این تغییر می‌تونه روی قیمت نفت، رفتار سرمایه‌گذاران و در نهایت انتظارات بازار ایران اثر بذاره.
بنابراین مهم نیست فقط بدونیم چه کسی یا چه حزبی برنده شده؛ مهم‌تر اینه که بفهمیم بعد از انتخابات چه چیزی در سیاست و اقتصاد تغییر خواهد کرد.
این موضوع برای MoneyMex چرا اهمیت داره؟
برای یک شرکت انتقال پول، نوسان بازار فقط یک بحث تئوریک نیست؛ مستقیماً روی عملیات روزانه تأثیر می‌گذاره.
وقتی بازار آرامه، اختلاف چند ساعت در زمان انتقال ممکنه اهمیت کمتری داشته باشه. اما وقتی بازار پرنوسانه، مدیریت زمان‌بندی، تأیید نرخ، هماهنگی پرداخت و مدیریت نقدینگی اهمیت بیشتری پیدا می‌کنه.
برای مشتری هم همین‌طوره.
مشتری‌ای که در ایران قصد ارسال پول به استرالیا داره، بهتره فقط به یک عدد در بازار تهران نگاه نکنه، چون نرخ نهایی حواله نتیجه عملکرد هم‌زمان چند بازار مختلفه.
اگر دلار آمریکا در برابر ریال تغییر کنه، یک اثر ایجاد می‌شه؛ اگر دلار استرالیا در برابر دلار آمریکا تغییر کنه، اثر دیگری ایجاد می‌شه و در نهایت ترکیب این دو حرکت، روی نرخ حواله‌های بین استرالیا و ایران اثر می‌گذاره.
به همین دلیل ممکنه دو روزی که شرایط دلار ایران تقریباً مشابه به نظر می‌رسه، نرخ حواله AUD به ایران دقیقاً یکسان نباشه.
جمع‌بندی حرف آخر
اگر بخوایم تمام بحث امروز رو در چند جمله جمع کنیم، بازار دلار ایران در هفته‌ها و ماه‌های آینده احتمالاً بیش از هر چیز به تغییر انتظارات حساس خواهد بود.
در سمت عوامل بنیادی، تورم بالا، نقدینگی، محدودیت‌های ارزی و شرایط تحریم همچنان اهمیت دارند.
در بازار جهانی هم تصمیم اخیر فدرال رزرو و مسیر نرخ بهره آمریکا یک عامل مهم برای ارزش دلار و به دنبال اون برای ارزهایی مثل دلار استرالیاست.
از طرف دیگه، انتخابات کنست اسرائیل در ۲۷ اکتبر و انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در سوم نوامبر، دو تاریخ مهم در تقویم ماه‌های آینده هستند.
اما اهمیت این انتخابات فقط به روز رأی‌گیری محدود نمی‌شه.
بازار به این نگاه می‌کنه که نتیجه انتخابات چه تغییری در سیاست خارجی، تحریم‌ها، ریسک منطقه‌ای، درآمدهای ارزی، قیمت نفت و در نهایت انتظارات بازار ارز ایجاد خواهد کرد.
بنابراین اگر بخوایم یک جمله کلیدی از پادکست امروز به یاد داشته باشیم، شاید این جمله باشه:
برای پیش‌بینی دلار، خود انتخابات رو پیش‌بینی نکنید؛ مسیر اقتصادی‌ای رو دنبال کنید که نتیجه انتخابات می‌تونه ایجاد کنه.
و برای حواله‌های استرالیا و ایران، حتی این هم کافی نیست.
چون باید هم‌زمان وضعیت ریال و دلار استرالیا رو هم دنبال کنیم.
اگر دلار آمریکا در برابر ریال بالا بره، اما دلار استرالیا هم‌زمان در برابر دلار آمریکا ضعیف بشه، اثر نهایی روی نرخ حواله AUD به ایران می‌تونه با چیزی که فقط از روی قیمت دلار در تهران انتظار داریم متفاوت باشه.
در نهایت، هیچ‌کس نمی‌تونه با قطعیت بگه دلار در چند ماه آینده دقیقاً روی چه عددی قرار می‌گیره.
اما می‌شه محرک‌های اصلی بازار رو شناخت، سناریوهای مختلف رو بررسی کرد و فهمید چه اتفاقاتی می‌تونن مسیر نرخ ارز رو تغییر بدن.
و این دقیقاً همون چیزیه که در MoneyMex دنبال می‌کنیم:
نه پیش‌بینی یک عدد، بلکه فهمیدن مسیر بازار.
ممنون که این هفته هم همراه پادکست هفتگی مانیمکس بودید.
