سلام به شما شنونده‌ها و همراهان عزیز مانیمکس؛ سالهاست اولین انتخاب شما برای خدمات ارزی بین استرالیا و ایران هستیم.
امروز یکشنبه دهم آبان ماه ۱۴۰۵، برابر با اول نوامبر ۲۰۲۶، با یک اپیزود دیگه از پادکست هفتگی مانیمکس در خدمت شما هستیم.
اجازه بدید شانزدهمین اپیزود رو با یک سؤال شروع کنیم.
فرض کنید در ملبورن زندگی می‌کنید، کار می‌کنید، مالیات می‌پردازید و هر ماه بخش قابل‌توجهی از درآمدتان صرف اجاره خانه، خرید مواد غذایی و سایر هزینه‌های زندگی می‌شود.
با این حال، تصمیم می‌گیرید ۵۰۰ دلار استرالیا برای پدر و مادرتان در ایران بفرستید تا بخشی از هزینه‌های زندگی یا درمانشان تأمین شود.
حالا یک سؤال اقتصادی مطرح می‌شود: آیا با ارسال این پول، چیزی از اقتصاد استرالیا کم می‌شود؟ آیا انتقال پول به ایران لزوماً به اقتصاد استرالیا آسیب می‌زند؟ و در مقابل، همین مبلغ چه تأثیری بر زندگی خانواده‌ای در ایران دارد؟
در این قسمت از مانیمکس می‌خواهیم بررسی کنیم حواله‌های مهاجران چه جایگاهی در اقتصاد جهانی دارند، چگونه بر کشورهای مبدأ و مقصد تأثیر می‌گذارند و چرا برای خانواده‌های ایرانی، این موضوع فراتر از یک انتقال مالی ساده است.
حواله‌های مهاجران؛ بخشی از یک اقتصاد جهانی
برای شروع، باید با یک مفهوم اقتصادی آشنا شویم: حواله‌های مهاجران یا Remittances.
این اصطلاح معمولاً به پولی گفته می‌شود که افراد شاغل یا ساکن یک کشور، برای حمایت مالی از خانواده‌ها و نزدیکانشان به کشور دیگری می‌فرستند.
این پول می‌تواند برای هزینه‌های مسکن، مواد غذایی، درمان، تحصیل و سایر نیازهای روزمره استفاده شود.
البته هر انتقال پول بین دو کشور لزوماً حواله خانوادگی نیست. انتقال سرمایه برای خرید ملک، سرمایه‌گذاری تجاری یا جابه‌جایی دارایی‌های شخصی می‌تواند ماهیت متفاوتی داشته باشد.
بر اساس گزارش بانک جهانی، حواله‌های رسمی به کشورهای با درآمد پایین و متوسط در سال ۲۰۲۳ به حدود ۶۵۶ میلیارد دلار آمریکا رسید.
این رقم نشان می‌دهد حمایت مالی مهاجران از خانواده‌هایشان، یکی از جریان‌های مهم مالی میان کشورهاست.
اما در استرالیا چه مقدار پول به خارج منتقل می‌شود؟ و آیا این انتقال‌ها به معنای از دست رفتن منابع اقتصادی این کشور هستند؟
آیا میلیاردها دلار از اقتصاد استرالیا خارج می‌شود؟
شبکه خبری SBS استرالیا در سپتامبر ۲۰۲۶ گزارشی درباره حواله‌های ارسالی مهاجران منتشر کرد.
در این گزارش، به برآوردی اشاره شده بود که بر اساس آن، حدود ۳۵ میلیارد دلار استرالیا در سال ۲۰۲۴ به‌عنوان حواله به خارج از کشور ارسال شده بود. از این مبلغ، نزدیک به ۷ میلیارد دلار به هند اختصاص داشت.
البته این ارقام را نباید آمارهای قطعی در نظر گرفت. در گزارش SBS به برآوردهای متفاوتی اشاره شده که از حدود ۲۱ میلیارد دلار تا بیش از ۳۸ میلیارد دلار استرالیا متغیر بوده‌اند.
این اختلاف نشان می‌دهد که اندازه‌گیری دقیق جریان حواله‌ها کار ساده‌ای نیست و برای تفسیر این آمارها باید احتیاط کرد.
حالا سؤال اصلی این است: آیا ارسال میلیاردها دلار به خارج از استرالیا الزاماً به اقتصاد این کشور آسیب می‌زند؟
برای پاسخ، باید تصویر بزرگ‌تری را ببینیم.
فرض کنید فردی در استرالیا کار می‌کند، مالیات می‌پردازد، خانه اجاره می‌کند، مواد غذایی می‌خرد و از خدمات مختلف استفاده می‌کند. او ممکن است بخشی از درآمدش را نیز برای خانواده‌اش در ایران بفرستد.
این فرد از طریق اشتغال و مصرف کالاها و خدمات، در فعالیت اقتصادی استرالیا مشارکت دارد. مالیات پرداختی او نیز می‌تواند به درآمد دولت کمک کند.
البته انتقال پول به خارج ممکن است از مخارجی که در غیر این صورت در داخل استرالیا انجام می‌شد، بکاهد. اما میزان این اثر به شرایط مالی فرد بستگی دارد.
برای مثال، ممکن است فرد مصرف داخلی خود را کاهش دهد، از پس‌اندازش استفاده کند یا بخشی از درآمدی را که در غیر این صورت پس‌انداز می‌کرد، به خانواده‌اش اختصاص دهد.
بنابراین، نمی‌توان صرفاً با مشاهده مبلغ حواله‌شده نتیجه گرفت که مهاجران به اقتصاد استرالیا آسیب می‌زنند.
برای ارزیابی دقیق‌تر، باید هم فعالیت اقتصادی آن‌ها در استرالیا و هم نحوه استفاده از درآمدشان را در نظر گرفت.
حالا از استرالیا به ایران برویم.
در ایران، همین پول چه معنایی دارد؟
فرض کنید همان ۵۰۰ دلار استرالیا به دست خانواده‌ای در ایران می‌رسد.
این مبلغ، پس از تبدیل ارز و کسر هزینه‌های احتمالی انتقال، می‌تواند برای پرداخت بخشی از هزینه‌های درمان، خرید مواد غذایی، اجاره مسکن یا تأمین سایر نیازهای خانواده استفاده شود.
برای خانواده‌ای که درآمدش به ریال دریافت می‌شود، کمک مالی با منشأ درآمد ارزی می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد؛ به‌خصوص در شرایطی که افزایش هزینه‌های زندگی، قدرت خرید درآمد داخلی را تحت فشار قرار می‌دهد.
اما تأثیر واقعی این پول به چند عامل بستگی دارد.
عامل اول، نرخ تبدیل ارز است. نرخ تبدیل مشخص می‌کند خانواده در مقابل مبلغ دریافتی، چه میزان کالا و خدمات می‌تواند تهیه کند.
عامل دوم، تورم است. اگر قیمت‌ها افزایش پیدا کنند، ممکن است همان مبلغ ارزی در مقایسه با گذشته بخش کوچک‌تری از هزینه‌های زندگی را پوشش دهد.
عامل سوم، نیازهای خانواده است.
برای خانواده‌ای که با هزینه سنگین درمان روبه‌روست، این مبلغ ممکن است بسیار حیاتی باشد. خانواده دیگری ممکن است از آن برای پرداخت بخشی از هزینه‌های روزمره، شهریه یا افزایش پس‌انداز خود استفاده کند.
اگر پول ارسالی صرف خرید کالاها و خدمات داخلی شود، می‌تواند به تقاضا و درآمد کسب‌وکارهای محلی کمک کند.
با این حال، حواله‌های مهاجران به‌تنهایی نمی‌توانند مشکلات ساختاری اقتصاد را برطرف کنند. تأثیر آن‌ها بر اقتصاد ایران به شرایط کلی اقتصاد، تورم، وضعیت بازار و نحوه استفاده از این منابع بستگی دارد.
نکته جالب اینجاست که ارزش یک مبلغ یکسان برای فرستنده و گیرنده می‌تواند کاملاً متفاوت باشد.
برای فردی که در استرالیا زندگی می‌کند، ۵۰۰ دلار بخشی از درآمدی است که باید در کنار اجاره خانه، هزینه‌های روزمره و سایر تعهدات مالی مدیریت شود.
اما برای خانواده‌ای در ایران، همین مبلغ ممکن است بخش مهمی از هزینه‌های درمان یا زندگی را پوشش دهد.
این تفاوت، یکی از مهم‌ترین جنبه‌های اقتصادی و انسانی حواله‌های مهاجران است.
برای خانواده‌های ایرانی، این فقط یک عدد نیست
برای بسیاری از ایرانیان ساکن استرالیا، ارسال پول به ایران صرفاً یک تصمیم اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از مسئولیت خانوادگی و ارتباط با نزدیکانی است که در کشور دیگری زندگی می‌کنند.
ممکن است فردی برای هزینه‌های درمان پدر یا مادرش پول بفرستد، در هزینه تحصیل یکی از اعضای خانواده کمک کند یا بخشی از مخارج روزمره والدین سالمند خود را تأمین کند.
اما این تصمیم‌ها همیشه آسان نیستند.
زندگی در استرالیا هزینه‌های مشخصی دارد و بسیاری از خانوارها با فشار اجاره مسکن، مخارج روزمره، هزینه‌های فرزندان و برنامه‌ریزی برای آینده روبه‌رو هستند.
به همین دلیل، حمایت مالی از خانواده در ایران باید در کنار نیازهای مالی خود فرد و خانواده‌اش در استرالیا دیده شود.
اگر فرد بیش از توان مالی خود پول ارسال کند و برای پرداخت هزینه‌های ضروری یا ایجاد پس‌انداز اضطراری دچار مشکل شود، ممکن است در بلندمدت با فشار مالی بیشتری روبه‌رو شود.
در مقابل، کمک مالی متناسب با توان اقتصادی و با برنامه‌ریزی مشخص می‌تواند حمایت پایدارتری برای خانواده ایجاد کند.
در اینجا، مسئله انتخاب میان استرالیا و ایران نیست؛ بلکه پیدا کردن تعادلی است که امکان حمایت از خانواده را فراهم کند، بدون آنکه امنیت مالی فرستنده به خطر بیفتد.
آیا حواله‌های مهاجران برای هر دو کشور مفید هستند؟
پاسخ این پرسش به سادگی یک بله یا خیر نیست.
برای استرالیا، انتقال بخشی از درآمد به خارج ممکن است از برخی مخارج داخلی بکاهد؛ اما این اثر باید در کنار اشتغال، درآمد، مالیات و سایر فعالیت‌های اقتصادی مهاجران بررسی شود.
برای ایران، حواله‌ها می‌توانند منابع مالی در اختیار خانواده‌ها قرار دهند، قدرت خرید آن‌ها را افزایش دهند و به تأمین بخشی از نیازهای اساسی کمک کنند.
با این حال، باید میان حواله خانوادگی و سرمایه‌گذاری تفاوت قائل شویم. پولی که برای تأمین هزینه‌های زندگی والدین ارسال می‌شود، هدف و کارکرد متفاوتی از پولی دارد که برای خرید ملک یا راه‌اندازی یک کسب‌وکار به کشور دیگری منتقل می‌شود.
در نهایت، حواله‌ها می‌توانند به بهبود شرایط زندگی خانواده‌ها کمک کنند، اما جایگزین رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال پایدار و سیاست‌های اقتصادی مناسب نیستند.
بنابراین، برای ارزیابی منصفانه این پدیده، باید هم اثر آن بر جریان پول و تقاضای داخلی استرالیا را در نظر گرفت و هم نقشی را که در تأمین مالی خانواده‌ها در ایران ایفا می‌کند.
جمع‌بندی؛ پولی که از مرز عبور می‌کند، چه چیزی را با خود می‌برد؟
حالا به سؤال ابتدای اپیزود برگردیم؛ همان فردی که هر ماه ۵۰۰ دلار استرالیا برای خانواده‌اش در ایران می‌فرستد.
آیا این پول به کشور دیگری منتقل می‌شود؟ بله.
اما آیا همین موضوع به‌تنهایی به معنای زیان اقتصادی برای استرالیاست؟ خیر. برای رسیدن به چنین نتیجه‌ای باید فعالیت‌های اقتصادی فرد، از اشتغال و پرداخت مالیات تا مصرف کالاها و خدمات، بررسی شود. همچنین باید در نظر گرفت که اگر این حواله ارسال نمی‌شد، آن مبلغ احتمالاً چگونه استفاده می‌شد.
در طرف مقابل، همین پول می‌تواند بخشی از هزینه‌های زندگی خانواده‌ای در ایران را تأمین کند و قدرت خرید آن را افزایش دهد؛ هرچند میزان اثرگذاری آن به نرخ ارز، تورم و نیازهای خانواده بستگی دارد.
پس حواله‌های مهاجران را نمی‌توان صرفاً خروج پول از یک کشور یا کمک مالی به کشور دیگر دانست.
این جریان مالی بخشی از رابطه اقتصادی میان کشورها و در عین حال، بخشی از زندگی میلیون‌ها خانواده در سراسر جهان است.
برای ایرانیان ساکن استرالیا، این رابطه معنای ملموس‌تری دارد: آن‌ها در یک کشور کار و زندگی می‌کنند، اما ممکن است همچنان بخشی از مسئولیت‌های خانوادگی خود را در کشور دیگری بر عهده داشته باشند.
در چنین شرایطی، تصمیم درباره ارسال پول به خانواده فقط به نرخ ارز محدود نمی‌شود؛ هزینه انتقال، زمان ارسال، نیازهای خانواده و توان مالی فرستنده نیز اهمیت دارند.
برنامه‌ریزی درست می‌تواند به افراد کمک کند تا حمایت مالی پایدارتری از خانواده‌هایشان داشته باشند، بدون آنکه امنیت مالی خودشان به خطر بیفتد.
امیدواریم در این اپیزود توانسته باشیم تصویر روشن‌تری از تأثیر حواله‌های مهاجران بر اقتصاد استرالیا و ایران ارائه کنیم.
ممنون که این هفته هم همراه پادکست هفتگی مانیمکس بودید.
برای اطلاع از آخرین نرخ‌های ارز اخبار اقتصادی و مطالب مرتبط با خدمات مالی و ارزی، کانال مانیمکس رو دنبال کنید.
تا هفته آینده، برای شما آرزوی هفته‌ای موفق، آرام و پرانرژی داریم.
خدانگهدار.
